Από τον Χατζιδάκι στον Θεοφάνους

14

Χατζιδάκις, Θεοδωράκης

Πρόσφατα έγραψα ένα άρθρο, λέγοντας πόσο ξύπνιος είναι ο Θεοφάνους, πόσο σωστός επιχειρηματίας και ότι του βγάζω το καπέλο. Τα σχόλια που έγιναν εκατοντάδες και ποικίλα. Κυρίως αρνητικά, για αυτό που «βγάζει» στην τηλεόραση.

Υπήρξαν και κάποια που έλεγαν: «Δεν τον πάω, αλλά είναι σημαντικότατος συνθέτης». Αυτό με έβαλε σε σκέψεις. «Σημαντικότατος συνθέτης;» Πολύ βαριά κουβέντα. Δηλαδή, αν ο Θεοφάνους είναι σημαντικότατος, ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης τι είναι; Επειδή είμαι άνθρωπος που θέλω να ακριβολογώ και δεν θέλω να παρασύρομαι από υπερβολές, σκέφτηκα πολλά και διάφορα. Και εδώ θα ήθελα και την γνώμη φίλων μουσικών και συνθετών που ξέρουν καλύτερα.

Ερώτηση: Το ζεϊμπέκικο, το χασάπικο, ο καρσιλαμάς, το τσιφτετέλι, το χασαποσέρβικο κτλ. κτλ. είναι συγκεκριμένα είδη μουσικής, με πολύ συγκεκριμένα μέτρα και ρυθμό. Τα έφτιαξαν οι παλιοί και οι καινούργιοι βασίζονται πάνω σ’ αυτά. Δεν γίνεται να γράψεις ζεϊμπέκικο αν δεν έχει τον γνωστό ρυθμό και τα γνωστά μέτρα, έτσι δεν είναι; Άρα όταν οι καινούργιοι «γράφουν» ένα ζεϊμπέκικο, τι κάνουν ακριβώς; Αφού είναι δεδομένος ο ρυθμός. Προσθέτουν μια μελωδική γραμμή και παίζει ρόλο ο στίχος και ο ενορχηστρωτής κυρίως και όχι ο «συνθέτης». Ο συνθέτης δεν συνθέτει τίποτα. Για να λεχθεί κάποιος συνθέτης πρέπει να δοκιμαστεί σε άλλου είδους μουσική, σε άλλα τραγούδια, με πρωτότυπο ρυθμό, με έμπνευση κτλ. κτλ. Και επιπλέον να κάνει επιτυχία. Να έχει απήχηση στον κόσμο. Όχι να τα γράψει και να τα ακούσουν 10 άνθρωποι. Γιατί όταν ο Θεοδωράκης έγραψε το Άξιον Εστί, ήταν πανελλαδική επιτυχία. Όταν ο Χατζιδάκις έκανε το Χαμόγελο της Τζοκόντα ( http://www.nikosonline.gr/?p=39471) ή τον Μεγάλο Ερωτικό, ήταν μουσικές και τραγούδια που τα αγκάλιασαν όλοι οι Έλληνες και έχουν μείνει κλασσικά.

Γιάννης Μαρκόπουλος, Δήμος Μούτσης, Σταμάτης Κραουνάκης

Ο συνθέτης δεν κρίνεται από τα χορευτικά τραγούδια, και τα εποχιακά σουξέ αλλά από άλλου είδους συνθέσεις. Οι παλιοί οι λαϊκοί συνθέτες έβαλαν τις βάσεις. Ο Τσιτσάνης και ο Βαμβακάρης είναι οι ογκόλιθοι του είδους. Μετά είχαμε εξαιρετικές περιπτώσεις όπως ο Καλδάρας, ο Ζαμπέτας, ο Άκης Πάνου… Και παράλληλα είχαμε τους συνθέτες ολκής, με έργα σπάνια. Με συμφωνίες, με ορατόρια, με μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο, με αθάνατα τραγούδια: Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Σταύρος Ξαρχάκος, Διονύσης Σαββόπουλος, Γιάνννης Μαρκόπουλος….. Και ακολούθησαν ο Γιάννης Σπανός, ο Δήμος Μούτσης, ο Πλέσσας, ο Κατσαρός, ο Λοϊζος, ο Κουγιουμτζής, ο Μαμαγκάκης, ο Ξυδάκης και η περιπτωσάρα που λέγεται Κραουνάκης.

Δημήτρης Παπαδημητρίου, Κατσιμίχα, Πορτοκάλογλου

Και οι Πυξ Λαξ, και ο Παπαδημητρίου, και οι Κατσιμίχα, και ο Πορτοκάλογου, και ο Νίκος Αντύπας, και ο Κορκολής, ακόμα και ο Καρβέλας έχουν δώσει δείγματα σύνθεσης.

Θεοφάνους, Φοίβος

Και που φτάσαμε; Στον Φοίβο και στον Θεοφάνους; ΟΚ υπογράφουν κάποια χορευτικά σουξέ… και;

Που είναι οι μουσικές τους προτάσεις; Όχι μόνο αυτών, αλλά και όλων των καινούργιων. Που είναι οι μουσικές τους, το ταλέντο τους, η έμπνευση τους; Γιατί δεν είναι έμπνευση να υπογράφεις ένα ζεϊμπέκικο. Έτσι δεν είναι;

Διονύσης Σαββόπουλος, Σταύρος Ξαρχάκος

14 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Και όμως.. ο Θεοφάνους έχει δείξει δείγματα και πέρα από τα ζεϊμπέκικα και τα χασάπικα στα οποία αναφέρεστε. Σας παραπέμπω στις παραστάσεις του «Τραγουδώ το νησί μου», καθώς και στην πρόσφατη δισκογραφική του συνεργασία με Μαρινέλα – Μακεδόνα – Αναστασιάδη («Χοές»), όπου μελοποιεί αρχαία και σύγχρονη ποίηση κύπριων δημιουργών. Η σύγκρισή του με το Φοίβο θεωρώ πως είναι άδικη.

  2. ΛΑΘΟΣ ΛΑΘΟΣ ΛΑΘΟΣ ΛΑΘΟΣ… Οσο και να σας συμπαθω κ. Μουρατιδη και οσο και να αντιπαθω τον Θεοφανους κανετε μεγαλο λαθος. Δεν εχει να κανει με τον ρυθμο η συνθεση αλλα περισσοτερο με την μελωδια. Δηλαδη για παραδειγμα : γραφω ενα τραγουδι House, που η house μουσικη εχει ενα συγκεκριμενο ρυθμο, αυτο δεν σημαινει οτι δεν κανω κατι. Αυτο που παιζει ρολο ειναι η μελωδια. Δηλαδη με λιγα λογια θελετε να πειτε οτι μεγαλος συνθετης ονομαζεται αυτος ο οποιος δημιουργει καινουριους ρυθμους. Οχι απαραιτητα. Μεγαλος συνθετης ονομαζεται αυτος που γραφει ωραια, ωραιες μελωδιες, ωραιες αρμονιες και ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ οτι καποια απο τα τραγουδια του ο κοσμος τα θυμαται ακομα. Επομενος και ο Θεοφανους αλλα και ο Φοιβος κατα την προσωπικη μου ταπεινη αποψη ειναι καλοι συνθετες και τωρα αν ειναι μεγαλοι η οχι αυτο θα κριθει στα επομενα χρονια.

  3. Θεωρω παντελώς άδικη την σύγκριση του κ Θεοφάνους με τον Φοίβο…
    Δεν αμφισβητεί κανείς την συμβολή των τεράστιων ονομάτων που αναφέρατε στα μουσικά δρώμενα της χώρας, αλλά το γεγονός παραμένει οτι η αξια των συνθεσεων αποδεικνυεται με την παραμονη τους και την αντοχή τους στο χρόνο και ο κ.Θεοφάνους έχει πολλά πολλά τέτοια δείγματα.

    • Όταν στο άρθρο γράφω ότι φτάσαμε στον Θεοφάνους και τον Φοίβο, τους χρησιμοποιώ σαν δύο γνωστά ονόματα που εκπροσωπούν ΟΛΟΥΣ τους νέους «συνθέτες». Όλους αυτούς που γράφουν χορευτικά σουξέ για τις μπουζουκλερί…. Μην το κάνετε προσωπικό. Το άρθρο δεν αφορά τον Θεοφάνους. Αλλά τι να κάνουμε που ο Θεοφάνους και ο Φοίβος είναι οι πιο προβεβλημένοι της εποχής μας; ….. Φταίνε αυτοί, φταίει η εποχή, φταίει ο κόσμος; Αλλά σε λίγο θα αρχίσουμε να συμπεριλαμβάνουμε στους νέους και τον Θέμη Καραμουρατίδη που αρχίζει και δίνει τραγούδια και σκίζει……………..

          • Τώρα πέρα από την πλάκα μιας που λες για 9/8 ρυθμούς και …Μποφίλιου ο δάσκαλος μου (Χρόνια στο χώρο με άπειρους δίσκους) μου χε πει: Το έντεχνο είναι απλό αγόρι μου… Παίρνεις ένα ζεϊμπέκικο, βγάλε την ντραμς κι άσε τα κρουστά, άλλαξε και το μπάσο από ηλεκτρικό σε ακουστικό και νάτο έτοιμο το …έντεχνο. Κι άμα θες πολύυυυυ κουλτούρα βάλε του και μερικά κουτσά μέτρα (πχ εκεί που ναι όλο 9/8 βάλε μερικά 10/8) έτσι για να μην μπορούν να το χορεύουν! χιχιχι

          • Συμφωνώ απόλυτα. Πάρα πολλά του λεγόμενου έντεχνου είναι «καλυμμένα» ζεϊμπέκικα, τσιφτετέλια και χασάπικα. Το «Τσιγάρο» της Ρεμπούτσικα (Κότσιρας) είναι χασάπικο, καραμπινάτο.

  4. Καλά, ο Φοίβος ειναι master στη χρήση του αυτόματου πιλότου: γράφεις – ή αντιγράφεις – μια δυο μουσικές φράσεις, τις ρίχνεις στο μιξεράκι και το αφήνεις να σου βγάλει έτοιμε λούπες, επαναλήψεις κλπ και ΝΑΑΑΑ το σουξεδάκι (που συνηθως μοιαζει με το προηγουμενο)… Ο Θεοφάνους νομίζει ότι κάνει κάτι καλύτερο από το Φοίβο, ας τον αφήσουμε να το νομίζει…

  5. Το ζητούμενο κάθε φορά είναι η σύνθεση όποια και να είναι αυτή να εκπληρώνει την αποστολή της που είναι να μιλήσει στην ψυχή ….και αυτή η ψυχή να επιστρέψει και να παρουσιαστεί ειτε πιο ανανεωμένη …ειτε πιο χαρούμενη …είτε πιο προβληματισμένη ,,,ειτε πιο καθαρή ….και οι ψυχές νιώθουν …αισθανονται συμφωνα παντα με τις συνθήκες που τα σώματα τις τοποθετούν όπου τις τοποθετούν. Έτσι φτιάχνει το ανθρώπινο είδος σε κάθε εποχή τους εκφραστές του σύνθετες,..ζωγράφους …ποιητές ….κ.λ.π. Ειναι όμως καποια δημιουργήματα(οσον αφορά τη μουσική τεχνη) τα όποια ξεπερνούν τις εποχές και τις συνθήκες τα οποία έχουν ένα κώδικα γραφής που η σχέση των φθόγγων και η αλληλουχία μεταξύ τους η φυσική τους συνεχεία ερεθίζει το ακουστικό νεύρο σε κάθε εποχή με αποτέλεσμα ο δημιουργός να πιστοποιείται από τους συγχρόνους του αλλά και τους μεταγενέστερους ως διαχρονικός και εκεί η σύνθεση αποτελεί και πρόταση με την έννοια του νέου πάνω στο οποίο μπορούν οι επόμενοι δημιουργοί να αυτοσχεδιάσουν βάζοντας δικά τους στοιχεία όμως το πρωτότυπο θα είναι πάντα ένα …το πρώτο. έτσι με την έννοια αυτή οι μιμητές/αυτοσχεδιαστές του πρωτότυπου αποτελούν και την τάση η όποια αποτελεί την εξέλιξη της πρωτόγεννους έκφρασης …της νέας πρότασης .με λίγα λόγια ….η σύνθεση ως δημιούργημα του Χατζηδάκη ,Θεοδωράκη ,Ξαρχάκου έχει εκφράσει τα απαραίτητα όχι μόνο για την εποχή …αλλά και για τα σύνορα … και για τις γλώσσες .Το να κάνεις τραγούδια τα όποια συνοδεύουν ξηρούς καρπούς ,αλκοόλ και λουλούδια δεν έχει καμία σχέση με την παραπάνω προσέγγιση. Οχι ότι είναι άτεχνο η υποδεέστερος ο σκοπός αφού στόχος είναι παλι να μιλησει στην ψυχη….εστω και με τα δεκανίκια στήριξης της αλκοόλης η του οτιδήποτε πίνεται προκειμένου ο στιχος κ η ρυθμική αγωγή όποια και να είναι αυτή να πρωταγωνιστήσουν στιγμιαία στη συνείδηση του ακροατη .οι λοιποί συγγενείς κ φίλοι της παραπάνω προσπάθειας επιδιώκουν να αποσπάσουν την προσοχή του κοινού είτε αυτός είναι ο φοιβος…η ο καρβελας…η ο θεοφανους….η ο υπογραφων το κείμενο βρίσκονται σε έναν πόλεμο με τον ιδιο τους τον εαυτο εγκλωβισμένοι για λογους οικονομίας σε έναν δημιουργικό αυνανισμό μονοι στοιχειωμένοι σε ένα μονιτορ υπολογιστή ,μακριά από την οποιαδήποτε άλλη ανθρωπινή παρέμβαση κάποιου συνεργάτη στην όποια ιδεα, χωρίς πρόταση, ορμώμενοι από καθαρά οικονομικά κίνητρα και με στόχο στο το αρέσκεται το αυτί να ακούει τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο σχεδιάζοντας υβρίδια τραγουδιών με ελάχιστες εξαιρέσεις και αυτό όταν το υλικό είναι προϊόν έμπνευσης. Όσον αφορά το στίχο το πλαίσιο κινείται σαφώς στην από 1000ετιες αέναη μάχη του αρσενικού με το θηλυκό ,το καλό εναντία στο κακό. όμως και πάλι έχει σημασία για τους έλληνες ο λόγος να έχει αισθητική και να κινειται μέσα σε ένα λαϊκό αίσθημα προκειμένου να εκφράσει τις παραπάνω μαχες.οι υπερβολές η η έλλειψη φαντασίας καθιστά το αποτέλεσμα αδιάφορο εβαπορέ κατανάλωσης με μικρή ημερομηνία λήξης του προϊόντος καθώς παλι θα εκφράσει τη τη στιγμιαία ανάγκη του κοινου η όποια σαφώς μόνο επιδερμική θα είναι και όχι ουσιαστική η αληθινή.
    ΟΙ εποχές άλλωστε δεν αφήνουν λογω ταχύτητας εύκολα να ξεχωρίσει κάτι…και στο σημείο αυτό αναλαμβάνει δράση ανεξαρτήτως κάλου η κακου υλικού το μάρκετινγκ και η διαφήμιση .Έτσι συμφώνα με το πόσοι έχουν ακούσει το κάθε δημιούργημα αναλόγως χρήζεται και καλή σύνθεση… .η κακή ….αφαιρώντας όμως την ευκαιρία στο κοινό να ακυρώσει η ψηφίσει με ωριμότητα το κάθε τραγούδι αφού η επανάληψη από το κάθε ΜΜΕ καίει πολύ νωρίς την όποια ζύμωση του τραγουδιού στην ιδιοσυγκρασία του κοινού.
    Η σύνθεση χρειάζεται εκτος από την πρόταση σαφώς και τη συμμέτοχη συνολου οργανων (κυρίως έμψυχων από ολες τις οικογενειες πνευστα εγχορδα..κρουστα) …και πάνω στην πρόταση ,στο καινούριο οριοθετεί το κοινό από ένστικτο και από ανάγκη ποσό μακριά μπορεί να πάει. Σύνθεση δεν είναι τα τραγούδια έτσι όπως σήμερα στήνονται και σαφώς δεν έχει να κάνει με το εάν τραγουδιούνται η αν ο κόσμος τα αγκαλιάζει ….ειδικά ο Έλληνας που στηριζει την επιλογή του στο στίχο. θέλει σοβαρότητα …σεβασμό …γνώση… τεχνική …μελέτη απέναντι στην ίδια τη μουσική η όποια πρόταση και όχι ευκολία η τυποποίηση με γνώμονα την πώληση γιατί αυτό είναι που ερμηνεύεται σήμερα ως σύνθεση καλή η κακή και το γεγονος ότι κάτι ακούγεται σήμερα πολύ αυτό δεν του δινει τον τιτλο . Το επίκαιρο δεν συνιστά πρόταση- τομη αν δεν συνοδεύεται από ανεξαρτησία ακόμα και από τις επιρροές/εμμονές του ίδιου του δημιουργού του… αλλά αυτό είναι πράγμα δύσκολο καθώς πια παρθενογένεση υπάρχει μόνο στις μέλισσες .Σας ευχαριστώ για το χρόνο σας. Νεκτάριος Σφυράκης….

  6. Ο Γιώργος Θεοφάνους φέτος συμπληρώνει 27 χρόνια στη δισκογραφία. Τον πρωτογνωρίσαμε το 1989 στο δίσκο της Angie «Μη Μου Λέτε…Μη», όπου είχει αναλάβει την ενορχήστρωση κι έπαιζε πλήκτρα. Φέτος υπέγραψε το δίσκο της Στέλλας Καλλή «Όλα Μου Τα Σ’ Αγαπώ»

    Έχει γράψει αμέτρητα σουξέ για πολλούς τραγουδιστές που ακούστηκαν σε μπουζουκλερί κι ελληνάδικα. Συμφωνώ πως δεν μπορεί να θεωρηθεί σημαντικός συνθέτης με μεγάλο μουσικό έργο, όπως ο Χατζιδάκις ή ο Θεοδωράκης. Βέβαια, του αναγνωρίζω πως έχει καταφέρει να συνεργαστεί και με σπουδαίους τραγουδιστές, όπως η Ελένη Δήμου, ο Κώστας Χατζής, η Χάρις Αλεξίου, η Μαρινέλλα, ο Γιώργος Νταλάρας και η Νάνα Μούσχουρη.

    Το να γράφει κανείς σουξέ, δε νομίζω πως είναι κακό. Και ο Γιάννης Σπανός είχε γράψει σουξεδάκι, το περίφημο «Θέλω τα ώπα μου» που πρωτοερμήνευσε η Άννα Φόνσου στην ταινία «Όλοι οι άντρες είναι ίδιοι» το 1966, και ο Μάνος Χατζιδάκις έγραψε το γκραν σουξέ «Τα παιδιά του Πειραία και πήρε Όσκαρ (μετά το αποκλήρωσε), μέχρι και ο Καλδάρας είχε γράψει ποπ τραγούδι, το «Πες μας αρχηγέ» (Γιε γιε γιε πες μας αρχηγέ πότε θα κουρέψουμε μαλλιά και γένια, Γιε γιε γιε πες μας αρχηγέ γιατί αρχίζουν και παραβγαί…νουνε).

    Το θέμα είναι τι έργο αφήνει πίσω του ένας δημιουργός. Μετά από 50 χρόνια ακόμη θα ακούμε Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Σπανό, αλλά κανείς δε θα θυμάται το Φοίβο ή το Θεοφάνους.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ