Γιατί λέγεται Καθαρά Δευτέρα;

Γιατί την είπαν «Καθαρά Δευτέρα»; Τι είναι τα Κούλουμα; Γιατί τρώμε θαλασσινά; Γιατί πετάμε χαρταετό; Είναι παραδοσιακά έθιμα όλα αυτά ή θρησκευτικές συνήθειες; Δεν έχει εξακριβωθεί πάντως η αρχαία προέλευση αυτής της γιορτής, αλλά με την ονομασία «Κούλουμα» χαρακτηρίζεται ο υπαίθριος πανηγυρισμός της «Καθαρής Δευτέρας».

0
2083

Γιατί την είπαν «Καθαρά Δευτέρα»; Τι είναι τα Κούλουμα; Γιατί τρώμε θαλασσινά; Γιατί πετάμε χαρταετό; Είναι παραδοσιακά έθιμα όλα αυτά ή θρησκευτικές συνήθειες; Δεν έχει εξακριβωθεί πάντως η αρχαία προέλευση αυτής της γιορτής, αλλά με την ονομασία «Κούλουμα» χαρακτηρίζεται ο υπαίθριος πανηγυρισμός της «Καθαρής Δευτέρας».

Λοιπόν για να μην σας ζαλίζω η «Καθαρή Δευτέρα» αποτελεί θρησκευτική γιορτή κατά την οποία γιορτάζεται η αμέσως μετά της Αποκριάς έναρξη της Τεσσαρακοστής. Οι γιορτάζοντες τα «Κούλουμα» τρώνε άζυμο άρτο (λαγάνες), ενώ καταναλώνουν κυρίως νηστίσιμα φαγητά, τα λεγόμενα σαρακοστιανά, όπως: ταραμά, ταραμοσαλάτα, θαλασσινά, ελιές, κρεμμύδια, διάφορα λαχανικά, χαλβά κ.ά. 0

Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημάνει το τέλος των Απόκρεω. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί ξεκινούν να «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού.

Η γιορτή αυτή είναι πανελλήνια και κατ΄ άλλους έχει αθηναϊκή καταγωγή, ενώ κατ΄ άλλους βυζαντινή. Στην Κωνσταντινούπολη γιορταζόταν έντονα από πλήθος κόσμου που συνέρρεε σε ένα από τους επτά λόφους της πόλης και συγκεκριμένα σ΄ εκείνο του ελληνικότατου οικισμού των «Ταταούλων». Στην Αθήνα από πολλές δεκαετίες προ του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου τα Κούλουμα γιορταζόταν στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου όπου οι Αθηναίοι «τρωγόπιναν» καθισμένοι στους βράχους από το μεσημέρι μέχρι τη δύση του Ήλιου. Οι περισσότεροι χόρευαν από τους ήχους πλανόδιων μουσικών, κατά παρέες, είτε δημοτικούς είτε λαϊκούς χορούς υπό τους ήχους της λατέρνας. Το σούρουπο όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό κυρίως τσάμικο γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός παρουσία των Βασιλέων και πλήθους κόσμου. Σήμερα τα Κούλουμα γιορτάζονται σχεδόν σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας μαζί με το κύριο της ημέρας έθιμο του πετάγματος του «χαρταετού».

Για την ετυμολογία του ονόματος που παραμένει άγνωστη όπως και για την αρχή του εορτασμού υπάρχουν πολλές απόψεις. Κατά μερικούς προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ “φαγοπότι” με πολύ χορό, ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς.

αλευρομουτζούρωμα, Γαλαξίδι, Καθαρή δευτέρα

Τα βασικότερα έθιμα

  • Τα βασικότερα που τα ξέρουμε όλοι μας, είναι το πέταγμα του χαρταετού αλλά και το λεγόμενο Γαϊτανάκι, έθιμο που έφεραν από την Μικρά Ασία οι πρόσφυγες.

  • Το αλευρομουτζούρωμα στο Γαλαξίδι (φωτογραφία πάνω), όπου οι καρναβαλιστές πασαλείφονται με αλεύρι και χορεύουν κυκλικά.
  • Στα Μεστά και στους Ολύμπους της Χίου αναβιώνει το Έθιμο του Αγά με τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία, όπου σε ένα θεατρικό ο Αγάς ως δικαστής, καταδικάζει με χιούμορ τους θεατές.

  • Άλλο έθιμο με ρίζες στην Τουρκοκρατία είναι εκείνο της μεταμφίεσης κάποιου κατοίκου της Αλεξανδρούπολης σε Μπέη και της περιφοράς του στην πόλη μοιράζοντας ευχές.

  • Οι κάτοικοι του Πόρου καθαρίζουν τα μαγειρικά σκευάσματά τους από τα λίπη των κρεάτων που καταναλώθηκαν τις Απόκριες σε ένα έθιμο που αποκαλείται ξάρτυσμα.

  • Σε ορισμένα χωριά της Κέρκυρας λαμβάνει μέρος ο Χορός των Παπάδων όπου οι ιερείς στήνουν χορό που ακολουθείται από τους γέροντες.

  • Στην Κάρπαθο οδηγούνται στο Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων από τους Τζαφιέδες, δηλαδή τους χωροφύλακες, οι κάτοικοι που αντάλλαξαν απρεπείς χειρονομίες ώστε να αποδοθεί δικαιοσύνη από τους σεβάσμιους της πόλης.

  • Στην Μεθώνη Μεσσηνίας  γίνεται του Κουτρούλη ο γάμος, αναπαράσταση ενός πραγματικού γάμου του 14ου αιώνα

  • Στην Νέδουσα οι αγρότες προσκαλούν την ευημερία με το αγροτικό καρναβάλι τους.

  • Στη Βόνιτσα ένας αχυρένιος ψαράς δεμένος σε γάιδαρο γυρνώντας μέσα από το χωριό καταλήγει σε μια φλεγόμενη βάρκα στο έθιμο του Αχυρένιου-Γληγοράκη

  • Στην Θήβα λαμβάνει μέρος ο βλάχικος γάμος όπου ξυρίζεται ο γαμπρός για παντρευτεί κάποιον άντρα συγχωριανό του μεταμφιεσμένο σε νύφη.

  • Τέλος, οι Μουτζούρηδες στο Πολύσιτο Βιστωνίδας μουτζουρώνουν με κάπνα τους επισκέπτες του χωριού.

Καθαρά Δευτέρα, Τύρναβος, πέος

Σε μια εποχή που όλα κατακρίνονται, τα ήθη έχουν ισοπεδωθεί ή χρησιμοποιούνται ως δικαιολογία πουριτανισμού και τα έθιμα έχουν κρυφτεί στη λήθη, στον Τύρναβο της Λάρισας, μια παράδοση σπάει τα ταμπού, αναβιώνει τη Διονυσιακή λατρεία, και γιορτάζει περίτρανα την Αποκριά, το ποτό, το ξεφάντωμα και… τα πέη! Ο λόγος για το έθιμο του «Μπουρανίου» που γίνεται την Καθαρά Δευτέρα, κάθε χρόνο, στον Τύρναβο.

Καθαρή Δευτέρα

www.nikosonline.gr

Ένα Καθημερινό magazino για την ΖΩΗ, τον ΑΝΘΡΩΠΟ και τις ΤΕΧΝΕΣ

Το site ανανεώθηκε, απόκτησε νέα εμφάνιση και έγινε φιλικό προς smart phones & tablets. Προωθήστε το να τo μάθουν όλοι οι φίλοι σας… (και κοινοποιείστε όποια άρθρα σας αρέσουν).

Επίσης ακολουθήστε το nikosonline στα:

Twitter: https://twitter.com/NikosOnLineGr

Instagram: https://instagram.com/nikosonline/

Pinterest: https://gr.pinterest.com/NikosOnLine/

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here