Η Σταύρωση του Ιησού μέσα απ’την τέχνη

Πώς να επιλέξεις ανάμεσα σε τόσα αριστουργήματα; Όπως η Αρχαία Ελλάδα, έτσι και η βίβλος έχει τροφοδοτήσει τις τέχνες ουκ ολίγες φορές. Στην περίοδο δε του Μεσαίωνα οτιδήποτε Χριστιανικό, το χαρακτήριζαν και αριστούργημα. Εδώ σας έχουμε πέντε αριστουργήματα της ζωγραφικής, με τους καλύτερους εσταυρωμένους.

1
1485

Πώς να επιλέξεις ανάμεσα σε τόσα αριστουργήματα; Όπως η Αρχαία Ελλάδα, έτσι και η βίβλος έχει τροφοδοτήσει τις τέχνες ουκ ολίγες φορές. Στην περίοδο δε του Μεσαίωνα οτιδήποτε Χριστιανικό, το χαρακτήριζαν και αριστούργημα. Εδώ σας έχουμε πέντε αριστουργήματα της ζωγραφικής, με τους καλύτερους εσταυρωμένους.

Μαίρη Σβαρνιά (Editor: Νίκος Μουρατίδης)

1_Raphael, Mond Crucifixion.

Raphael, Mond Crucifixion, 1502-3, National Gallery, London.

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της γεμάτης έντονα χρώματα αυτής Σταύρωσης, πρώιμου έργου του Raphael, επιρρεασμένου από τον Perugino, είναι η ηρεμία του προσώπου του Ιησού. Ο Ιησούς περνά στον θάνατο ήρεμος, χωρίς τίποτα στο πρόσωπό του να μαρτυρά τον έντονο σωματικό πόνο που νοιώθει. Ο Σταυρός βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο του πίνακα και κυριαρχεί σ’ αυτόν. Δεξιά του βρίσκονται ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής και η γονατιστή Μαρία Μαγδαληνή, ενώ αριστερά του η Παναγία και ο Άγιος Ιερώνυμος, στον οποίο ήταν αφιερωμένο το πολύπτυχο όπου ανήκε αρχικά η συγκεκριμένη σύνθεση. Δυο άγγελοι συλλέγουν το αίμα από τα χέρια του Ιησού σε δισκοπότηρα, σαφέστατη αναφορά στην θεία κοινωνία, ενώ στο φόντο ανοίγεται ένα θαυμάσιο, ήρεμο αναγεννησιακό τοπίο. Ένας ήλιος κι ένα φεγγάρι στα αριστερά και δεξιά της επιγραφής που βρίσκεται επάνω στον Σταυρό, αναφέρονται σε παλαιότερες θρησκείες, παρ’ όλη την απαγόρευση της εποχής απεικόνισης παγανιστικών στοιχείων στην ζωγραφική. Γι’ αυτό και κάνει μοναδικό το έργο αυτό του Raphael.

2_Francisco de Zurbaran, The Crucifixion.

Francisco de Zurbarán, The Crucifixion, 1627, The Art Institute of Chicago, Chicago.

Στο σκευοφυλάκιο του μοναστηριού του Αποστόλου Παύλου… υπάρχει μια Σταύρωση από το χέρι του που βρίσκεται τοποθετημένη στο πίσω μέρος του παρεκκλησίου όπου ο φωτισμός είναι χαμηλός και όποιος την αντικρίσει και δεν γνωρίζει, νομίζει πως πρόκειται για γλυπτό.” Με αυτά τα λόγια ο Antonio Palomino, Ισπανός μπαρόκ ζωγράφος και βιογράφος καλλιτεχνών, περιγράφει την μνημειώδη αυτήν Σταύρωση του συμπατριώτη του Zurbarán. Σχεδιασμένος ειδικά για το συγκεκριμένο παρεκκλήσιο, ο πίνακας φωτιζόταν αμυδρά από ένα παράθυρο που βρισκόταν στα αριστερά του. Εδώ, κανένα αφηγηματικό στοιχείο δεν παρεμβαίνει στην σύνθεση. Ο Ιησούς απεικονίζεται μόνος του επάνω στον Σταυρό, σε ένα μαύρο φόντο, φωτισμένος με δραματικό τρόπο. Η εξωραϊσμένη απεικόνιση, η πλαστικότητα του σώματος, η ηρεμία της έκφρασης που δεν δείχνει κανένα σημάδι πόνου, αποδίδουν στο Ιερό μια ρεαλιστική ερμηνεία. Τέσσερα καρφιά συμπληρώνουν την σύνθεση, στοιχείο που ξεσήκωσε πλήθος διαμαρτυριών στην εποχή του, καθώς τότε μόνο τρία καρφιά ήταν αποδεκτά από την πανίσχυρη Ισπανική Καθολική Εκκλησία, όσον αφορά στην απεικόνιση της Σταύρωσης.

3_El Greco, The Crucifixion.

El Greco (Domenico Theotokopoulos), The Crucifixion, Prado Museum, Madrid.

Αυτή είναι μία από τις πολυάριθμες Σταυρώσεις που ζωγράφισε ο El Greco. Πλαισιωμένος ο Εσταυρωμένος Χριστός από τον Άγιο Ιωάννη τον Ευαγγελιστή στα δεξιά του και την Παναγία στ’ αριστερά, αναβλύζει αίμα από παντού. Δυο άγγελοι, ένας σε κάθε μεριά του πίνακα, συλλέγουν το αίμα με γυμνά χέρια από τις παλάμες και τα πλευρά του, ενώ ακόμα ένας μαζί με την Μαρία την Μαγδαληνή, κάνουν το ίδιο στα πόδια του, χρησιμοποιώντας όμως άσπρα πανιά. Η συσχέτιση του αίματος με την θεία κοινωνία και εδώ είναι ολοφάνερη. Το φόντο, νυχτερινό και ομιχλώδες, δίνει μαζί με το φως και τα χρώματα μια έντονη συναισθηματική φόρτιση στην ονειρική ατμόσφαιρα.

4_Rembrandt, The Raising of the Cross.

Rembrandt van Rijn, The Raising of the Cross, Alte Pinakothek, Munich.

Στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο (Ιωάννης 12:32), ο Ιησούς προέβλεψε πως θα “σηκωνόταν από την γη”, προκειμένου να τον ακολουθήσει η ανθρωπότητα. Ο Ιωάννης σημειώνει πως αναφερόταν στον θάνατό του. Αυτήν ακριβώς την στιγμή επιλέγει να απεικονίσει ο Rembrandt, σε μια πολυάνθρωπη σύνθεση, όπου τα περισσότερα πρόσωπα σβήνουν στο σκοτάδι και ο εξαιρετικός φωτισμός, χαρακτηριστικό του καλλιτέχνη, τονίζει τον Ιησού στον Σταυρό, μαζί με τα δύο πρόσωπα που φαίνονται ευκρινώς: τον άνθρωπο με τον μπερέ που βοηθά στο να σηκωθεί ο Σταυρός και τον άνθρωπο με το τουρμπάνι που βρίσκεται αριστερά του. Εκπληκτικό είναι το γεγονός, πως και οι δύο αυτοί άνθρωποι, αποτελούν αυτοπροσωπογραφίες του καλλιτέχνη μέσα στον θαυμάσιο αυτόν πίνακα.

5_Salvador Dali, Christ of Saint John of the Cross.

Salvador Dalí, Christ of Saint John of the Cross, 1951, Kelvingrove Art Gallery and Museum, Glasgow.

Αρχικά, το 1950, είδα ένα κοσμικό όνειρο, στο οποίο είδα αυτήν την εικόνα έγχρωμη και η οποία στο όνειρό μου αντιπροσώπευε τον πυρήνα του ατόμου. Αυτός ο πυρήνας αργότερα πήρε μια μεταφυσική έννοια. Τον θεώρησα ως την “απόλυτη ενότητα του σύμπαντος”, τον Χριστό”. Έτσι περιγράφει ο ίδιος ο Dalí την έμπνευσή του για τον συγκλονιστικό αυτόν πίνακα, που απεικονίζει τον Χριστό Εσταυρωμένο, από μια εντελώς ασυνήθιστη οπτική γωνία, να ίπταται πάνω από μια λίμνη με μια βάρκα και ψαράδες, με φόντο έναν μαύρο ουρανό. Εάν ο Dalí είδε όνειρο, ο Ισπανός μυστικιστής, Καρμελίτης καλόγερος, ιερέας και άγιος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας Saint John of the Cross από τον οποίο και τιτλοφορήθηκε ο πίνακας, είδε το ίδιο όραμα με τον Ιησού να απεικονίζεται Εσταυρωμένος από την ίδια οπτική γωνία και το μετέφερε στο χαρτί το 1550. Η αριστουργηματική αυτή σύνθεση του Dalí χωρίζεται εικονογραφικά σε δύο μέρη, με την chiaroscuro απεικόνιση του Εσταυρωμένου να κυριαρχεί στο μεγαλύτερο επάνω μέρος του πίνακα και μια φωτεινή τοπιογραφία να καταλαμβάνει το κάτω μέρος του. Ο συμβολισμός είναι ξεκάθαρος: η σύνθεση είναι βασισμένη στο τρίγωνο που σχηματίζεται από τα χέρια και το σώμα του Ιησού, αναφορά στην Αγία Τριάδα και στον κύκλο που σχηματίζει το κεφάλι του, αναφορά στην Πλατωνική σκέψη. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η απουσία καρφιών, αίματος και ακάνθινου στέφανου από το σώμα και το κεφάλι του Ιησού, καθώς σύμφωνα με τον καλλιτέχνη, το όνειρό του τον έπεισε πως αυτά τα στοιχεία θα αλλοίωναν τον πίνακά του.

Μαίρη Σβαρνιά /Ιστορικός Τέχνης-Μουσειολόγος

—————-

Στην ενότητα ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ θα βρείτε πολλά άρθρα για ζωγράφους και ζωγραφική

https://www.nikosonline.gr/category/%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC/

6_Crucifixion sketch by St. John of the Cross, c. 1550.

1 COMMENT

  1. Όλα υπέροχα. Όμως υποκειμενικά, πιο υπέρχο του Νταλι

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here