Κ. Παρθένης: Απομονωμένος και παράλυτος

Ο Κωνσταντίνος Παρθένης, αν και θεωρείται από τους θεμελιωτές της ελληνικής ζωγραφικής του 20ού αιώνα, έγινε δεκτός από λίγους. Το ευρύ καλλιτεχνικό κύκλωμα τον θεωρούσε "ανορθογραφία" ενώ κάποιοι συνάδελφοί του και ακαδημαϊκοί της εποχής τον πολέμησαν και τον υπέσκαψαν με κάθε τρόπο. Αριστοκράτης της τέχνης και άρχοντας της ζωής, ο Παρθένης αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση στην σύγχρονη ελληνική ζωγραφική.

0
653

Ο Κωνσταντίνος Παρθένης, αν και θεωρείται από τους θεμελιωτές της ελληνικής ζωγραφικής του 20ού αιώνα, έγινε δεκτός από λίγους. Το ευρύ καλλιτεχνικό κύκλωμα τον θεωρούσε “ανορθογραφία” ενώ κάποιοι συνάδελφοί του και ακαδημαϊκοί της εποχής τον πολέμησαν και τον υπέσκαψαν με κάθε τρόπο. Αριστοκράτης της τέχνης και άρχοντας της ζωής, ο Παρθένης αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση στην σύγχρονη ελληνική ζωγραφική.

Η ζωή του – τολμώ να πω, πως – ήταν μυθική. Βάδισε ενάντια σε όλους, πάλεψε ενάντια στον συντηρητισμό, έζησε στην Γαλλία και την Ιταλία, ταξίδεψε… Έζησε μια ζωή με πολυτέλεια και άπειρες κοσμικές βεγγέρες, μέχρι που ήρθαν χρόνια σκοτεινά και δύσκολα. Απομονώθηκε, δεν μιλούσε σε κανέναν μέχρι που λίγο πριν πεθάνει παρέλυσε.

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

Ποιος ήταν ακριβώς ο Κωνσταντίνος Παρθένης;

Ο Κωνσταντίνος Παρθένης γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στις 10 Μαΐου 1878 και πέθανε στην Αθήνα, 25 Ιουλίου 1967. Ήταν διακεκριμένος Έλληνας ζωγράφος, που με το έργο του έφερε σημαντική αλλαγή στα εικαστικά δρώμενα της Ελλάδας στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο πατέρας του ήταν Έλληνας και η μητέρα του Ιταλίδα. Από πολύ νωρίς απέκτησε στέρεη παιδεία. Για να καταλάβετε μιλούσε και έγγραφε ιταλικά, γερμανικά, γαλλικά, αγγλικά και ελληνικά.

Από το 1895 έως το 1903 σπούδασε ζωγραφική στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, ένα από τα κέντρα των καινούργιων αναζητήσεων και των νέων ιδεών, ενώ παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα μουσικής στο Ωδείο της πόλης. Στη Βιέννη πραγματοποίησε την πρώτη έκθεση έργων του το 1899 στο Boehms Künstlerhaus, ενώ τον αμέσως επόμενο χρόνο (1900) εξέθεσε έργα του και στην Αθήνα.

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

Ο Παρθένης αγαπούσε τις θρησκευτικές νωπογραφίες. Εδώ φτιάχνοντας τον Παντοκράτορα

Το 1903 αποφάσισε να επιστρέψει στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Πραγματοποίησε ταξίδια στην Καβάλα και την Κωνσταντινούπολη ενώ έως το 1907 έζησε στον Πόρο, όπου φιλοτέχνησε τις τοιχογραφίες του ναού του Αγίου Γεωργίου και είχε τόση επιτυχία που την επόμενη χρονιά, το 1908, του ζήτησαν να κάνει τις αγιογραφίες του ναού του Αγίου Γεωργίου στο Κάϊρο.

Το 1909 παντρεύτηκε την Ιουλία Βαλσαμάκη, γόνο αρχοντικής οικογένειας της Κεφαλονιάς, και έφυγαν για το Παρίσι. Από το 1909 έως το 1914, ο Παρθένης έζησε στο Παρίσι, όπου μυήθηκε στον μεταϊμπρεσιονισμό για να διαμορφώσει τελικά το δικό του προσωπικό ύφος. Στο Παρίσι συμμετείχε σε εκθέσεις ζωγραφικής πετυχαίνοντας σημαντικές διακρίσεις (βραβείο για τον πίνακα Η πλαγιά, 1910, και πρώτο βραβείο σε έκθεση θρησκευτικής τέχνης για τον πίνακα Ο Ευαγγελισμός, 1911).

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

Το 1938, στην Μπιενάλε της Βενετίας, η κυβέρνηση της Ιταλίας αγόρασε έναν πίνακα του ζωγράφου με θέμα τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Έχει κάνει πολλούς πίνακες με το ίδιο θέμα. Πίνακες που βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές και σε πινακοθήκες.

Το 1911 εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα όπου γνωρίστηκε με σημαντικούς Έλληνες διανοούμενους. Το 1917 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα και μαζί με τον Νικόλαο Λύτρα, τον Κωνσταντίνο Μαλέα, τον Θεόφραστο Τριανταφυλλίδη και άλλους ζωγράφους ίδρυσε την Ομάδα «Τέχνη», με στόχο την ανατροπή του συντηρητικού ακαδημαϊσμού που τότε εξακολουθούσε να επικρατεί στην αθηναϊκή καλλιτεχνική ζωή. Η Ομάδα «Τέχνη» συνδέονταν με το Κόμμα Φιλελευθέρων, επειδή επρόκειτο για κίνημα εκσυγχρονιστικό

Το 1919, ανατέθηκε στον Παρθένη η αγιογράφηση του ναού του Αγίου Αλεξάνδρου στο Παλαιό Φάληρο. Το 1920 πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεγάλη έκθεσή του στο Ζάππειο με περισσότερους από 240 πίνακες. Ένας από αυτούς, «Ο Θρήνος του Εσταυρωμένου», δωρήθηκε από τον ίδιο στην Εθνική Πινακοθήκη. Η φήμη του είχε ήδη αρχίσει να μεγαλώνει και έτσι οι διακρίσεις άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Την ίδια χρονιά ο Ελευθέριος Βενιζέλος τού απένειμε το Αριστείο των Γραμμάτων και των Τεχνών (για τον Ευαγγελισμό). Η πρώτη υποψηφιότητά του για καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών (1923) απορρίφθηκε από το συντηρητικό κατεστημένο. Την θέση κατέκτησε, τελικά, με ειδικό νόμο, 6 χρόνια αργότερα, το 1929. Στο εργαστήριό του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών έσπευσαν να εγγραφούν φοιτητές σπουδαίοι μετέπειτα Έλληνες ζωγράφοι (Γιάννης Τσαρούχης, Νίκος Εγγονόπουλος, Διαμαντής Διαμαντόπουλος, Ρέα Λεονταρίτου, κ.ά.), με τους οποίους, καθώς και με όσους ακολούθησαν, ο Παρθένης δημιούργησε σχέση στενή στηριζόμενη στον βαθύ σεβασμό που ενέπνεε.

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

Το 1937 τιμήθηκε με το χρυσό βραβείο της Διεθνούς Έκθεσης του Παρισιού για το έργο του Ο Ηρακλής μάχεται με τις Αμαζόνες.

Η δόξα και η πτώση

Έζησε χρόνια άνετης, πολυτελούς και κοσμικής ζωής – ονομαστές έμειναν οι βεγγέρες στο σπίτι του Παρθένη – αλλά και δοσμένης στην τέχνη του και τη μουσική, την οποία αγαπούσε με πάθος. Μετά ακολούθησαν σκοτεινά και δύσκολα χρόνια. Παρά την αναγνώρισή του, ο Παρθένης οδηγήθηκε σταδιακά στην απομόνωση και τη σιωπή. Το 1947 παραιτήθηκε από την καθηγητική έδρα μη μπορώντας να ανεχθεί τον συντηρητισμό της Σχολής. Δεν επικοινωνούσε πλέον με κανένα. Αυτοέγκλειστος στο σπίτι του, στην Ροβέρτου Γκάλη με τη γυναίκα του και αφοσιώθηκε στη ζωγραφική και στους στοχασμούς του.

Προς το τέλος της ζωής του, ο Παρθένης έπαθε παράλυση και σταμάτησε κάθε δραστηριότητα. Τον Απρίλιο του 1967 -ένα χρόνο νωρίτερα είχε πεθάνει η γυναίκα του- το δικαστήριο έθεσε τον Παρθένη υπό δικαστική απαγόρευση. Στις 25 Ιουλίου του 1967, ο Παρθένης άφησε την τελευταία του πνοή, σε συνθήκες ένδειας και απομόνωσης, ενώ η κόρη του Σοφία (1908-1982) και ο γιος του Νίκος (πέθανε 1999) είχαν ήδη εμπλακεί σε δικαστική διαμάχη για την κηδεμονία του παράλυτου πατέρα τους. Η Σοφία μάλιστα πέθανε έπειτα από πυρκαγιά στο σπίτι που διέμενε, εντελώς μόνη, στις 8 Δεκεμβρίου 1982. Είχε προηγηθεί και άλλη πυρκαγιά στο σπίτι της που την οδήγησε στην απόφαση να δωρίσει όλα τα έργα του πατέρα της στην Εθνική Πινακοθήκη. Ο Μαρίνος Καλλιγάς, διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης, είπε μεταξύ άλλων στον επικήδειο που εκφώνησε: “Ο Παρθένης άνοιξε τα μάτια μας σε μια ακόμη -έως τότε άγνωστη- μορφή του τόπου μας. Απεκάλυψε μια κρυμμένη έκφρασή της. Άλλαξε την πορεία της καλλιτεχνικής μας όρασης. Σφράγισε με την προσωπικότητά του μια κρίσιμη εποχή”.

Έργα του Παρθένη βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη, στη Δημοτική Πινακοθήκη Αθηνών και σε πολλές άλλες δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον του κοινού για έργα του ζωγράφου έχει αναζωπυρωθεί και πίνακές του πωλήθηκαν σε πολύ υψηλές τιμές σε διεθνείς δημοπρασίες.

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

Κ. Παρθένης, Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου (1931). Ελαιογραφία, 118 εκ. x 117 εκ. Συλλογή Ιδρύματος Σπύρου Λοβέρδου.

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

Το σπίτι του Παρθένη

Ο Παρθένης ξεκίνησε να χτίζει σε δικά του σχεδία και με την βοήθεια του φίλου του αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη, το σπίτι του στους πρόποδες της Ακρόπολης, το οποίο έμελλε, δεκαετίες αργότερα, να έχει άδοξο τέλος. Η κατοικία ήταν άκρως εντυπωσιακή για την εποχή της καθώς ακολούθησε πιστά την αρχιτεκτονική σχολή Bauhaus – του μοντέρνου δηλαδή γερμανικού κινήματος του 1918. Ένα σπίτι σαν τετραγωνισμένο χαμηλό κουτί, χωρίς κανένα περιττό διάκοσμο, σεβόμενο απόλυτα τον χώρο και την θέα στον Παρθενώνα. Σε αυτό το σπίτι έζησε με την οικογένεια του για τέσσερις περίπου δεκαετίες μεγάλες δόξες και κοσμικής ζωής, παραθέτοντας δεξιώσεις, εκδηλώσεις και ομιλίες και φυσικά εκεί διατηρούσε το περίφημο εργαστήριό του.

Το 1950, στο πλαίσιο της ανάπλασης της περιοχής της Ακρόπολης, το σπίτι απασχόλησε τις υπηρεσίες πολεοδομίας και οικισμού. Ήθελαν να το γκρεμίσουν. Παρ’ όλη την υπέρογκη αποζημίωση που του πρότειναν, ο Παρθένης αρνήθηκε. Αποφάσισαν λοιπόν αναγκαστική απαλλοτρίωση και βίαιη έξωση του ζωγράφου- αλλά μόλις είδε τους δικαστικούς κλητήρες και τους αστυνομικούς, απείλησε να αυτοπυρποληθεί μαζί με τα έργα του και τον άφησαν ήσυχο.

Ο Παρθένης πέθανε το 1967, έχοντας μείνει παράλυτος και τότε τα παιδιά του αποδέχτηκαν την απαλλοτρίωση του σπιτιού.

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

Άρθρα και για άλλους ζωγράφους

Γιώργος Μπουζιάνης: Ο Έλληνας θεμελιωτής της μοντέρνας τέχνης https://bit.ly/2nhZfY9

Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης: Έζησε και έδρασε με απόλυτη αυτονομία https://bit.ly/2Tx0kdg

Ουμβέρτος Σ. Αργυρός: Ο μεγάλος Έλληνας Ιμπρεσιονιστής https://bit.ly/2tPwen8

Γιώργος Ιακωβίδης: Ο συντηρητικός https://bit.ly/2meFRbv

Νικηφόρος Λύτρας: Τον δηλητηρίασαν τα χρώματα: https://bit.ly/2MMwX4x

Νικόλαος Γύζης: Ξεκίνησε από την Τήνο https://bit.ly/2E7ptVy

Περικλής Βυζάντιος: Γράφοντας την βιογραφία του, πέθανε https://bit.ly/3bZ8AsX

Σπύρος Βασιλείου: Ο μπάρμπα Σπύρος https://bit.ly/2UlA580

Γιάννης Μόραλης: Ο γίγαντας της Ελληνικής ζωγραφικής https://bit.ly/2CNNPTQ

Νίκος Εγγονόπουλος: Ο μεγάλος υπερρεαλιστής ποιητής και ζωγράφος https://bit.ly/2pY7KWH

Γιάννης Τσαρούχης: Λάτρευε την Ελλάδα, την Κάλλας και την Μπέλλου https://bit.ly/2EZl4j2

Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr Κωνσταντίνος Παρθένης, Απομονωμένος, παράλυτος, Constantinos Parthenis, zografos, ζωγράφος, εικαστικά, nikosonline.gr

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.