Το μικρό Προσφυγάκι

0
90

1O_M

Ανάμεσα στους θησαυρούς που φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, βρίσκεται και ένα μικρό άγαλμα ιδιαίτερα αγαπητό στους επισκέπτες, λόγω της θεματολογίας, αλλά και της συγκινητικής ιστορίας του. Την ξέρετε;

Πρόκειται για το Προσφυγάκι, που απεικονίζει ένα διετές σχεδόν βοσκόπουλο με ένα σκυλάκι. Το άγαλμα έχει μόλις 63 εκατοστά ύψος, έχει φιλοτεχνηθεί περίπου το 150 μ.Χ. από μάρμαρο και είναι ρωμαϊκό αντίγραφο κάποιου προγενέστερου και προφανώς χαμένου έργου. Ο ανώνυμος γλύπτης έχει επιλέξει να απεικονίσει το παιδί ολόσωμο σε όρθια στάση, φορώντας μια κάπα με κουκούλα δεμένη στον λαιμό, την στιγμή που αγκαλιάζει ένα κουτάβι. Το φτωχικό του ντύσιμο μάλλον αποκλείει το να προορίζονταν ως τάμα υπέρ υγείας και πιθανότατα παραπέμπει σε αγαλμάτιο βουκολικού περιεχομένου και διακοσμητικού χαρακτήρα, ιδιαίτερα δημοφιλούς κατά τους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους.

Ο τρόπος με τον οποίο το παιδί αγκαλιάζει σφιχτά το κουτάβι κρατώντας το μετωπικά προς τον θεατή, τα ζωηρά του μάτια και το πλατύ χαμόγελό του κατά την επαφή του με ένα διαφορετικό από το ίδιο έμβιο ον, αναδεικνύουν μία σπάνια για την ηλικία και την θέση του εσωτερικότητα και μια ασύλληπτη ευαισθησία. Πρόκειται ξεκάθαρα για ένα αγαλμάτιο που πέραν της αισθητικής του αξίας και του αρχικού, διακοσμητικού του χαρακτήρα, υμνεί την ζωή, την φύση και την χαρά διαμέσου της ανθρώπινης επαφής με αυτήν, απεικονίζοντας σε ένα τρυφερό σύμπλεγμα, την αναγκαιότητα της βιολογικής συνέχειας, αλλά όχι μόνο όσον αφορά στο ανθρώπινο είδος, αλλά όσον αφορά και στην φύση. Άνθρωπος και φύση εδώ βρίσκονται σφιχταγκαλιασμένοι αρμονικά, καθώς η φύση μπορεί να έχει συνέχεια χωρίς τον άνθρωπο, ο άνθρωπος όμως εξαρτάται απόλυτα από την ίδιαν. Ακόμα η λεπτομέρεια της επιμονής του κουταβιού που πατά το πόδι του κάτω προκειμένου να διαφύγει της αγκαλιάς ώστε να παίξει, δείχνει ένα ιδιαίτερο δέσιμο και μια οικειότητα που μόνο όσοι αγαπούν μπορούν να έχουν.

Γιατί όμως η ονομασία Προσφυγάκι;

Το αγαλμάτιο έχει μια ιδιαίτερα συγκινητική ιστορία, καθώς ανευρέθη κατά την διάρκεια ανασκαφών του αρχαιολόγου Κωνσταντίνου Κουρουνιώτη στον χώρο του Βουλευτηρίου ή Γεροντικού στην Νύσσα της Μικράς Ασίας, την χρονιά της Καταστροφής. Ο ίδιος ο Κουρουνιώτης μάλιστα σημειώνει:

Το πολυτιμότερον των κινητών ευρημάτων είνε το μικρόν αγαλμάτιον. Ευρέθη προς ανατολάς της ανατολικής πλευράς της αντικρύ του νοτίου τοίχου του Γεροντικού κρήνης εκτισμένον με την κεφαλήν προς τα κάτω εις τοίχον υστερωτέρου δωματίου. Έχει ύψος 0,63. Το αγαλμάτιον παριστά όχι πλήρως διετή παίδα, όστις προ μικρού απέκτησε την δύναμιν να βηματίζει, κρατούντα όχι άνευ κόπου σφικτά επί του στήθους μικρόν Μελιταίον κύνα. Φορεί ως μόνον ένδυμα το σύνηθες κατά τους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους, είδος χλαίνης μετά συναφούς καλύμματος της κεφαλής, έχοντος οξείαν κορυφήν, κεκομβωμένον ενταύθα δια μεγάλου δισκοειδούς κομβίου υπό τον λαιμόν. Μη αισθανόμενος εαυτόν αρκούντως ασφαλή ο κύων μεταξύ των χειρών του μικρού του συντρόφου, και πιεζόμενος δυσαρέστως πατεί εισέτι με το εν εκ των οπισθίων σκελών επί του εδάφος και δια του ετέρου κάμνει κίνησιν ώς να ήθελε να απαλλάξει το σώμα του ηπίως από της περισφίξεως. Η πράξις προξενεί πολλήν ηδονήν εις τον ατάσθαλον μικρόν και εν τω προσώπω του εικονίζεται όλη η χαρά και ικανοποίησις δια το μέγα κατόρθωμα”.

Μετέφερε το αγαλματάκι από την Τουρκία στην Αθήνα, τυλιγμένο με μια κουβέρτα και κρατώντας στο στην αγκαλιά του καθ’ όλη την διάρκεια του ανείπωτου ταξιδιού.

Η χαρά του αρχαιολόγου για τις ανακαλύψεις του όμως δεν κράτησε για πολύ, καθώς η Μικρασιαστική Καταστροφή σάρωσε και τους ανθρώπους, αλλά και τα έργα τους. Ο Κουρουνιώτης, έφορος των ελληνικών αρχαιοτήτων στην Μικρά Ασία, κατορθώνει να διαφύγει ζωντανός της Καταστροφής και ως νέος Αινείας, μεταφέρει στην Αθήνα το πολύτιμο αγαπημένο του αγαλμάτιο, τυλιγμένο με μια κουβέρτα και κρατώντας στο στην αγκαλιά του καθ’ όλη την διάρκεια του ανείπωτου ταξιδιού, όπου και το παραδίδει έντιμα στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Εκεί, το ταλαιπωρημένο αγαλμάτιο βρίσκει την θέση του ανάμεσα στα άλλα εκθέματα και ονομάζεται από τότε αυτονόητα ως Προσφυγάκι, καθώς η προσφυγιά δυστυχώς δεν είναι πάντα μόνο ανθρώπινο “προνόμιο”.

Εμείς από την πλευρά μας, το μόνο που μπορούμε να το πούμε, είναι ό,τι αρμόζει σε κάθε ξενιτεμένο: Καλή Πατρίδα Προσφυγάκι μας!

Μαίρη Σβαρνιά

Ιστορικός Τέχνης-Μουσειολόγος.

1Q_M

————————-

Ένα blog για την ζωή, τον άνθρωπο και τις τέχνες. Ακολουθήστε το nikosonline.gr

Twitter: https://twitter.com/NikosOnLineGr

Instagram: https://instagram.com/nikosonline/

Pinterest: http://www.pinterest.com/NikosOnLine/

Statuette_of_a_boy_with_a_dog_NAMA_3485_(DerHexer)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here